De tirannie van verdienste door Michal Sander
Dit onderwerp is niet nieuw. Al jaren belichten schrijvers en sprekers dat rijkdom en welvaart niet alleen het gevolg zijn van eigen prestaties. Er is steeds aandacht geweest voor groepen die niet ‘mee omhoog’ komen. Sandel brengt wel de andere kant heel duidelijk in beeld : wie niet meekomt deugt niet. Het gaat om deze tegenstellingen, die we tegelijk op mensen plakken :
winnaar – verliezer
deugdzaam – zondig
rijk – arm
gezond – ziek
gezegend – gestraft
machtig – machteloos
Sandel verbindt deze tegenstellingen met de sociaal-economische verliezers, die in de Verenigde Staten van Amerika Donald Trump aan de macht brachten. Zijn pathetische ‘ze behandelen me niet eerlijk’ sloeg aan, omdat dit het gevoel van zijn kiezers was.
De keerzijde van de meritocratie heeft volgens Sandel het populisme voortgebracht, de weerzin tegen de elite, of, zo je wilt, het partijkartel van het Forum, tegen de overheid, die de machtige, internationale bedrijven ondanks tientallen jaren leugenachtigheid, alle ruimte laat : de tabaksindustrie, de farmaceutische industrie, de auto-industrie, de luchtvaartsector en nu weer de hoogovens. En de overheid die zijn eigen burgers onmenselijk behandelt : de aardbevingsschade in Groningen, de toeslagenaffaire.
Het waren juist de Democraten, in Amerka, en de sociaal-democraten in Europa, de traditionele voorvechters van de gelijke kansen, vooral via het onderwijs, die de gedachte van de eigen verdienste en de ideologie van ‘je maatschappelijke waardering hangt af van je inzet’ de afgelopen twintig tot veertig jaar hebben omarmd en op de spits gedreven, zonder dat zij beseften dat ze daarmee ook de keerzijde van de eigen schuld voor het falen op de schouders laadden van juist hùn kiezers.
De ideologie van de meritocratie wordt namelijk niet alleen onderschreven door de winnaars, maar ook door de verliezers. De verliezers torsen daarmee het besef van falen op hun schouders. Dat zij de ideologie onderschrijven verklaart ook hun afkeer van positieve discriminatie. Dat is tenslotte het voortrekken van mensen op basis van kenmerken waar ze niets voor gedaan hebben.
Dit is natuurlijk een veel te korte samenvatting. Er staat wel meer in het boek ( hoewel het ook veel steeds weer herhaalt ). Lezen dus !