Conspiracy theories : unwarranted absurdities, propaganda or a specific way of holding a belief ? door Leah Jule Ritterfeld, filosofe en psychologe.
Complotten bestaan, maar sommige complotten zijn te ongerijmd en zonder het begin van een bewijs. De voorstelling dat de aarde plat is en dat ‘de’ machthebbers dit geheim houden is na enig denkwerk totaal onhoudbaar. Voor de gelovigen doet dat er niet zo toe.
De echte waarheid is bekend bij de gelovigen. Zij zijn de ‘wakkere’ mensen ( grappig in dit ‘woke’-tijdperk ). Zij zijn ervan overtuigd dat er iets fundamenteel fout is in de wereld, maar dat de machthebbers dit verbergen.
Nochtans bestaan sommige samenzweringen uiteindelijk wel en anderen niet. Volgens Leah Jule Ritterfeld moet je geen onderscheid maken tussen complottheorieën op grond van de inhoud van de theorie, maar op grond van de manier waarop de gelovigen met tegenbewijs omgaan. Complottheoretici die hun theorie aanpassen aan tegenargumenten en tegenbewijs kunnen uiteindelijk het complot onontkoombaar onthullen. Maar als ze tegenargumenten en tegenbewijs afdoen als juist het bewijs van het bestaan van het complot en bijvoorbeeld jou zo indelen bij de samenzweerders of stellen dat elk tegenbewijs juist een bewijs is van de cover up, immuniseren ze zich. Ze geraken zo nimmer in de buurt van het bewijzen van het complot.
Zie ook When Prophecy Fails, een studie van Leon Festinger uit 1956 naar een groep die verwachtte dat de aarde zou vergaan en juist zíj door een UFO gered zouden worden. Toen dat niet gebeurde verwierp de groep niet de voorspelling maar bedacht een verklaring om de cognitieve dissonantie op te lossen.
De scriptie van Leah Jule Ritterfeld kan je hier downloaden.