Jan Roel Smedes

Categorie: Levensbeschouwing

  • China root door David Hinton

    China root. Taoism, ch’an and original zen.
    Chinese wortels. Taoïsme, ch’an en het originele zen.

    Zenboedisme komt uit Japan. Maar voor het uit Japan in ‘het westen’ kwam importeerde Japan ‘het’ boedisme uit China. Daar bestond het al eeuwen in de vorm van ch’an en in die eeuwen was ook ch’an geëvolueerd. Het was versmolten met het taoïstische gedachtengoed. Die versmelting behandelt David Hinton in zijn boek.

    Hij doet dat door de Chinese, taoïstische wortels van zenboedisme bloot te leggen en te verklaren. Zo behandelt hij in drie delen de volgende begrippen :

    1. Tao, meditatie, adem, geest ( mind ), woorden
    2. Afwezigheid, lege geest, spiegel, rivieren en bergen, leer, boeda, donker raadsel
    3. Afwezigheid-handelen, meditatie, gemeenschapsgeval ( koan ), ongeboren, ontwaken

    Mij verhelderde het boek veel. ‘Koan’ heb ik bijvoorbeeld nooit anders dan onvertaald gelezen, maar zo zegt het mij niets. Ja, het is een raadsel dat je met denken niet moet oplossen, een raadsel dat het denken moet oplossen. Maar de vertaling van David Hinton als sanga-case, gemeenschapsgeval, maakt het veel concreter. Je ziet monniken in de weer met praktische problemen in de toepassing van de leer ( die neerkomt op het leren direct te ervaren van de werkelijkheid buiten het gebruik van het denken en voelen om, buiten de leer om ). Want dat benadrukt David Hinton : het taoïsme probeert vooral praktisch en concreet te zijn, al lijken de taoïstische teksten bij uitstek ondoordringbaar. Al met al een erg leerzaam boek voor de zenbeoefenaar. Wel een boek dat je alleen heel langzaam kunt lezen. Veel alinea’s bevatten zo veel om even in je om te laten gaan. Of wat langer.

    David Hinton heeft zijn sporen verdiend als vertaler van poëzie en filosofische werken. In de herfst van 2022 staat Wild mind, wild earth op stapel, een boek dat gefundeerd is in het gedachtengoed dat Hinton in China root behandelt. Ik kijk ernaar uit. In 2023 verwacht Hinton een vervolg op China root te publiceren : China root sourcebook. Zie davidhinton.net.

  • Een extra laag in de mu-koan in de vertaling door David Hinton

    Uit het boek China root, bladzijden 53-55.

    De mu-koan gaat meestal zo : Een monnik vroeg meester Josho : heeft een hond boedanatuur ? Meester Josho antwoordde : mu.

    Mu is Japans voor niets, leeg, leegte. Josho zei waarschijnlijk geen mu maar wu, want hij sprak Chinees. Maar goed, mu en wu betekenen hetzelfde.

    Hinton vertaalt de koan zo :

    A monk asked master Visitation-Land : “A dog too has Buddha-nature, no ? “
    “No/Absence,” Visitation-Land replied.

    Het mooie aan deze vertaling is dat zowel de vraag als het antwoord ‘niet’ bevatten. Het wordt nog leuker als je in absence ook beweging stopt : absencing. Dat werkwoord bestaat niet in het Engels, maar dat hoeft je er niet van te weerhouden om het toch te maken.  Absencing is werkende leegte, de leegte die presence voortbrengt, de vormen, de tienduizend dingen.

    En zou het no in de vraag niet net zo goed no/absence/absencing kunnen zijn ? David Hinton merkt al op dat in de vraag de beide elementen absence en presence zitten. Presence zit in de hond, een vorm, één van de tienduizend dingen die ontstaat uit absencing, de werkende leegte.

    En dit nu niet alleen opvatten als een woordspelletje maar ook als mislukte, maar bitter ernstige beschrijving van de echte wereld.

  • Het nut en de onzin van magisch denken

    Een artikel door Otje van der Lelij in Psychologie nr. 2 van 2022 ( blz. 65-72 )

    Meteen na het lezen van Heks van Susan Smit vind ik dit artikel. Is het toeval of heeft het universum dit op mijn pad gebracht ? Het artikel zet kanttekeningen bij een paar vormen van spiritualiteit èn noemt een paar positieve effecten ervan.

    Wat me mijn hoofd het meest deed schudden was de confrontatie met de ‘kwantummystiek’. De spirituele wereld heeft zich meester gemaakt van de kwantumverstrengeling. Kwantummechanica is ook voor natuurkundigen notoir moeilijk te doorgronden, laat staan door ‘de heks met de hoed’. Vincent Icke is theoretisch natuurkundige en zou er toch íets van af moeten weten. Hij verwerpt de spirituele uitleg ervan. Klokken en klepels.

    Mijn, volledig ondeskundige, standpunt : Dat deeltjes verstrengeld kunnen zijn betekent niet dat jouw elementaire deeltjes per sé verstrengeld zijn met die van je lotgenoot of soul mate. Kan ook met de massamoordenaar of het gebeente van de woelmuis in de darmen van een wezel in het bos. Het is net als met reïncarnatie. Nooit is was iemand vroeger een slak, altijd één of andere machthebber. Cleopatra had een multivoudige persoonlijkheid als er tig mensen uit haar gereïncarneerd zijn.

    De positieve effecten : magisch denken kan het gevoel geven van controle in plaats van overlevering aan de chaos van het leven. Het kan richting geven aan je leven. Het is een fijn placeboëffect.

  • Heks door Susan Smit

    Zelden grotere onzin gehoord ( ik hoorde het boek als luisterboek ), hoewel een paar gedachten me wel aanspraken.

    Eerst de onzin. Dat is het hele rituelengedoe. Het begint al met het ‘omlaaghalen van de maan’. Dat gaat ongeveer zo. Het is volle maan. Je bent met een groepje vrouwen bij een water, laten we zeggen een meer. Daar schep je wat uit in een kom. Je gaat bij het meer in een kring staan binnen een cirkel, die dan tempel is geworden. Iemand probeert met een spiegel het licht van de maan in die kom te spiegelen. Als dat gelukt is teken je met het water uit de kom een ster op het voorhoofd van de deelnemers. Ik denk dan, die maan staat al de hele nacht op dat water te stralen. Wat voor zin heeft het om er dan water uit te halen, waar de maan als je de kom goed houdt sowieso op blijft schijnen, en er dan met een spiegel voor een paar tellen nog wat extra maanlicht in te stralen. En dan een beetje van dat water op je hoofd te doen … Trek je kleren uit en ga in het meer liggen. Er zit veel meer maanlicht in het meer dan in de kom, je voelt het water aan heel je lijf en de maan schijnt op je hele lichaam. Dàt is nog eens de maan in je opnemen. Bovendien is dat ( ook ) bevrijdend en erkend gezond.

    Dan het visualiseren. Is het je ooit opgevallen dat je overal rode Fiats 500 ziet rijden nadat je een rode Fiat 500 hebt gekocht ? Zo werkt visualiseren ook. De visualisatie maakt je alert op de gevisualiseerde gebeurtenissen of verwachte effecten ervan. Is basispsychologie. Heeft niets met hekserij te maken. 

    Een laatste : de werking van kristallen. Kristallen zijn edelstenen, halfedelstenen en mineralen, chemische verbindingen dus met een stabiele fysieke structuur. Waarom alleen díé verbindingen ? Waarom water niet ? Heeft water geen invloed op je ? Welke invloed heeft een zwembad ? Zitten daar geen trillingen in, van chloor, urine ? Heeft urine een gunstige werking ? Zo niet, wat is dan de negatieve invloed die de urine in je lichaam op je heeft ? En welke invloed heeft de lucht, die je omringt ? Het is veel minder dicht dan een halfedelsteen, maar je loopt er wel je hele leven in rond, met alle rommel die erin zit. En dan je huis. Ook allemaal mineralen die – godzijdank – stabiel zijn. Amethist is een bekende kristalsoort waar een werking aan toegeschreven wordt. Het is een kwarts, siliciumdioxide. Zand. De ruit in je woning is siliciumdioxide. Het strand is siliciumdioxide. Ga in de tuin of in het park in je nakie op het gras liggen. Krijg je bij de trillingen van de aarde ook nog de koestering van het gras en als het regent, de trillingen van het water.

    Nu is de hekserij nog een lekker anarchistische en vrijgevochten bende maar mensen hebben het onontkoombare vermogen om van alles een georganiseerd machtsinstrument te maken. Over een aantal jaren zie ik een geïnstitutionaliseerde religie die mensen net zo in- en uitsluit en veroordeelt als alle religies, alleen nu zijn andere mensen het slachtoffer. Er is een aantal richtingen dat elkaar te vuur en te zwaard bestrijdt, met modder gooit en lucht voor elkaar is. Daar heb ik geen glazen bol voor nodig.

    Wat mij wel aanstaat in het boek is ten eerste het besef dat de heksenvervolgingen een uiting zijn van christelijk machtsdenken, christelijke barbarij en christelijke bloeddorstigheid. Of misschien moet je zeggen van mannelijk machtsdenken, mannelijke barbarij en mannelijke bloeddorstigheid tegen krachtige, mondige vrouwen die niet de vereiste onderdanigheid tentoon spreiden. Of gewoon van christelijk bijgeloof en christelijke achterlijkheid. Vul voor ‘christelijk’ elke andere grote religie in.

    In de tweede plaats spreekt mij het leven met de natuur en de seizoenen aan. Het spreekt mij vast aan omdat ik die verbondenheid ben kwijtgeraakt. Daarvoor hoef alleen maar naar buiten te gaan en naar buiten te kijken. Vandaag hoorde ik de eerste merel aarzelend zingen. Het broedseizoen komt eraan. Om dat te beseffen hoef ik geen heks te zijn. 

  • All you need is less

  • Het romantische bewustzijn, Maarten Doorman

    Volledige titel : Het romantische bewustzijn : Hoorcollege over de hedendaagse cultuurfilosofie van de Romantiek ( 2010 ).

    Nu ik veel gelezen en geluisterd heb over de Verlichting, de periode waarin onderzoek en daarop gebaseerde inzichten een plek veroverden, koos ik, min of meer uit verveling, voor het hoorcollege van Maarten Doorman over de Romantiek, de periode die na de Verlichting komt en er een reactie op is. Ik had het nooit zo op de Romantiek, al die emoties en al dat gezwijmel. Maar ik vond het college bijzonder interessant. Maarten Doorman zet de kenmerken van de Romantiek neer en vertaalt die naar de huidige tijd. Hij concludeert dat we nog steeds in de Romantiek leven en dat die springlevend is. De samenvatting bij het hoorcollege geeft een mooi beeld. Klik hier voor de samenvatting

    Hans Kennepohl doet het hoorcollege over op papier in We zijn nog nooit zo romantisch geweest ( mijn boek heeft geen impressum. Zou dat ook romantisch zijn ? ). Volgens hem zijn dit de romantische overtuigingen die onze maatschappij vormgeven :

    • De mens is van nature goed.
    • Ieder mens is een uniek wezen.
    • De mens moet voor zijn oordeel over goed en kwaad afgaan op zijn gevoel, zijn ‘natuur’.
    • De verbeelding, de fantasie, wordt als waardevol gezien.
      ( de opsomming is een citaat van blz. 24 )

    Deze kan je samenvatten tot het begrip ‘authenticiteit’.

    Daarna verhaalt Kennepohl over hoe de romantiek doorklinkt in veertien aspecten van ons leven. Dit zijn :

    • Thuis bevallen. Dat is ‘natuurlijk’. Niet in het ziekenhuis.
    • Het onschuldige kind. Het kind is nog onbevlekt door de maatschappij.
    • Onderwijs moet aansluiten bij de natuurlijke drang tot leren van kinderen.
    • Jeugdcultuur. En dan vooral de popmuziek.
    • Liefde. Van hunkering en oogopslag tot trouw tot in de dood.
    • De hond en de kat als gezinslid.
    • Zorg voor de natuur. De natuur is te wild voor ons.
    • Consumeren.
    • Ambacht en design.
    • Cosmetische chirurgie.
    • Nationalisme.
    • Kunst en kitsch.
    • Spiritualiteit. Verbinding met de natuur en met je ware zelf.
    • Dood. Begraafparken, natuurbegraafplaatsen en de terugkeer naar de natuur. De nabestaanden en hun rouw centraal

  • Boedisme : lijden is ongemak

    Bij de preek voorafgaand aan de meditatie gisteravond kwam ‘het lijden’ ter sprake, dat zo’n centrale rol speelt in het Boedisme. Volgens Rob Eckhardt is dat ‘lijden’ een veel te zware vertaling van het Sanskriet woord ‘dukha’ of ‘dukkha’. Onze cultuur is van het Christendom doordrongen en dan ligt het gebruik van ‘lijden’ voor de hand. Rob zocht naar een woord en ik opperde ‘ongemak’. Ook niet fijn, maar wel lichter dan ‘lijden’. Lijden is een longontsteking, ongemak een kriebelhoest. Lijden is een depressie, ongemak is verveling. Het is ergernis, haast, in de verkeerde rij voor de kassa staan, afgesneden worden door een fietser, je leidinggevende met een kutbui of je collega met een lulverhaal. Je natgeregende spijkerbroek.

  • Mediteren is dwaas

    Uit de column van Henk van Straten in de Happinez, het zal die van augustus dit jaar zijn ( ik lees echt alles, zelfs dat blad ).

    Zenleraar Gudo Wafu Nishijima liep de zendo binnen, waar zijn leerlingen al oefenden.

    “Wat idioot om dit te doen”, zei hij.

    Hij ging op zijn kussen zitten mediteren.

    Henk van Straten gebruikt wat meer woorden, maar dit is het wel.

  • Aekingerzand en Aekingermeer

    Het regende bijna aan één stuk door. Een regenpauze was net lang genoeg om, uit de wind gehouden door een paar bomen, water te koken en chocolademelk te drinken. In de stromende regen zwom ik in het Aekingermeer. Af en toe scheerde een zwaluw over het water en mijn hoofd. Geweldig.

  • Zwemmen bij Nieuw Vossemeer

    Bij de tweede wilg bij de dijkovergang aan de Zeeweg bij Rolaf. ’s Avonds is er meestal niemand en ‘ s ochtends ook niet. Het is heerlijk zoet water. Wel is er druk scheepvaartverkeer. Je moet je kans afwachten. En een meter of tien door waterplanten zwemmen. Maar dan heb je een heerlijke tijd.

  • Zen is lijden

    Hier in het westen is ‘zen’ gelijk geworden aan ‘ontspannen’ of ‘verheven boven de woelingen van de wereld’. Zen is geluk. Kijk maar in de Happinez of op Instagram. Ga je dan zen beoefenen om meer van dat goede gevoel te krijgen dan schrik je wel even. Een half uur in de voorgeschreven houding zitten doet zeer op plekken die je niet kende. En die gedachten en gevoelens laten wegdrijven als wolken aan de hemel klinkt gezellig maar is een hele klus, waar je steeds weer in faalt en, al zegt de leraar dat het je niet zal lukken en dat dit niet erg is, falen voelt niet ‘zen’.

    Zen betekent dan ook niet ‘geluk’ maar ‘dharma’. Het is verjapanst verchineest Indisch. En ‘dharma’ betekent regels. Niks ontspanning, bevrijding ( vrijheid ) en geluk. Het opheffen van het lijden gaat niet over rozen en het achtvoudig pad is geplaveid met gedragsnormen, waarvan buigen voor de ruimte, voor het kussen, voor het Boeddhabeeld, voor de leraar en voor de thee slechts bijkomstigheden zijn. Zen gaat helemaal niet over geluk maar over compassie. En compassie is een versluierend woord dat mededogen, medeleven, medelijden, erbarmen betekent. Kortom, de opheffing van het lijden vind je in de verbinding met de ander. Niet in je eigen geluksgevoel.

  • Naaktstrand

    ’s Middags naar het naaktstrand. Het valt me op dat er zijn steeds meer vrouwen, ook alleen. Het strand is veiliger geworden na de herinrichting. Misschien ligt het ook aan #MeToo en de voortdurende aandacht voor seksueel grensoverschrijdend gedrag. Ook voor mij is de sfeer ontspannener en ongedwongener.