Jonathan Israel beschrijft in zijn boek Radicale verlichting hoe het denken, de logica, de wetenschap invloed krijgen in de maatschappij. Nederland, althans de republiek der verenigde Nederlanden, speelt daarin een belangrijke rol. De volgende twee boeken werpen licht op twee ontwikkelingen die van belang zijn geweest voor de Verlichting :
- De reformatie, van Diarmond McCulloch, en
- De republiek, ook van Jonathan Israel.
De reformatie vindt eerder plaats dan de Verlichting, maar heeft een vergelijkbare ontwikkelingsrichting : tegen de heersende macht van de roomse kerk en de adel in. De reformatie bouwt wel voort op ontwikkelingen, discussies, standpunten en groepen binnen de rooms-katholieke kerk. Dat de republiek der zeven verenigde Nederlanden bestond als territoriale macht heeft de reformatie en de Verlichting ondersteund. Jonathan Israel vertelt hoe die republiek, een unicum voor die tijd, kon ontstaan uit kleine, samenwerkende stadjes in een onbeduidende, waterige uithoek van Europa en hoe het voortbestaan af en toe aan een zijden draadje heeft gehangen.