Alain de Botton, atheïst en filosoof te Londen, heeft het plan een tempel voor het atheïsme te bouwen, om er het leven op aarde te vieren. Het blijft rondzingen in mijn hoofd. Wel tegen religie, maar niet tegen het religieuze gevoel ?
Het atheïsme is vooral tegen godsdienst, in eerste instantie vooral tegen het Christendom en het Jodendom. Als het dan ergens voor wil zijn, dan kom je terecht bij het humanisme, het liberalisme ( rechts, links, socialisme, communisme ) en het vieren van ‘de natuur’. Maar de natuur is te koud, te onverschillig en veel te groot voor een mens om zich er thuis bij te voelen. Aan de andere kant, wie kent niet de ‘magische’ momenten in de natuur ? Maar daar heb je weer geen tempel voor nodig, hoewel een gebouw heel goed een gevoel van aanbidding kan oproepen. De nieuwe gedachteniskapel in Berlijn, bijvoorbeeld, of de Notre Dame du Haut in Ronchamps ( vooral bekend van de buitenkant, maar de binnenkant is veel meer een belevenis ). Ook vormen en de kleuren van de kerk van de abdij van Egmond, en de gedempte geluiden, geven mij een contemplatieve houding. Het enorme kruis met een beeld van Jezus eraan draagt daar nauwelijks aan bij. Wel de zang van de levende monniken.
Is er nu verschil tussen een atheïst en mij ? Ik geloof in God maar die komt nauwelijks voor in wat ik hierboven noem. Is God niet nodig voor een religieus gevoel of een gevoel van viering of aanbidding ? Volgens Spinoza is God de natuur. De natuur is een onuitputtelijke bron van religieuze ervaringen, vooral de verlaten natuur, neem de woestijn of het strand van Ameland.
Als een atheïst niet in God gelooft, dan zegt een beeld van Jezus boven een altaar in een abdijkerk hem niets, noch het altaar zelf, noch het Marialicht, en is het kaarsenblok slechts een lichtbron. Dan is dat alles enkel een culturele uiting. Dan kunnen de stilte, de kleuren, de geuren en de vormen ook de atheïst bij de viering van het leven, de aarde en de kosmos brengen. Lijkt me. Maar misschien roepen al zo’n kerk en alles wat erin is bij de atheïst ergernis, boosheid of woede op. Dan staat die een religieuze ervaring in de weg, hoewel ergernis, boosheid en woede ook heel goed een religieuze ervaring kunnen zijn. Wij kennen de religieuze woede maar al te goed als inspiratiebron.
Rare jongens, die atheïsten. Wees dan gewoon onverschillig.