Door Paul Smit, 2011

Doe geen moeite, je bent al verlicht.

Om verlicht te raken kan je een harde, pijnlijke training volgen, zoals die in de eerste boeken over zenmeditatie die ik las, van François Viallet* en Janwillem van de Wetering**, met schreeuwende, zwijgende, sarrende leraren, harde slagen op schouders, pijn in de benen en aambeien. Niet nodig. Je bent al verlicht. Dat is de inhoud van het boekje van Paul Smit, boekje, want het is 15 cm hoog, 111 bladzijden dik met lettertype 12 op 1,5 regelhoogte. Je bent er zo doorheen en dan weet je dat je verlicht bent. Om zen vrij te pleiten : zen zegt precies hetzelfde.

Ik had dit boek mee als luisterboek in de auto op weg naar en van vakantie in Frankrijk. Ik heb het een paar keer beluisterd, ik vond het geweldig. Het werd voor de verandering ook eens aangenaam voorgelezen. Vond ik. Is persoonlijk.

Het is precies dit wat Sri Nisargadatta in Ik ben / Zijn eindeloos aan ons verstand probeert te peuteren. En waarom zentraining langer kost dan het lezen van Paul Smit. Zo eenvoudig als hij het voorstelt is het in de praktijk van het leven van alledag nu eenmaal niet, want ieder van ons heeft een babbelbox in het lijf die meent de regie te hebben.

1. Je bent al verlicht. Je hoeft dus niet te oefenen om verlicht te worden. Je hoeft ook niet te oefenen.

2. Dat je denkt dat je niet verlicht bent komt doordat je denkt ‘ik’ te zijn. Als je ‘ik’ denkt maak je dualteit, tweeheid, namelijk ‘ik’ en ‘niet ik’ oftewel de wereld of de natuur. Niet-tweeheid en non-dualiteit zijn hetzelfde als a-dvaita, een Indiase filosofie.

3. Paul Smit stelt het leven voor als een film. De film verloopt precies zoals de bedoeling is. De vrije wil bestaat niet. Wat wij een bewuste keuze noemen is het verhaal dat we over onszelf bedenken nadat we de keuze gemaakt hebben. Eerst is er hersenactiviteit, dan een handeling, dan het verhaal van de verantwoording.

4. JRS : Wiens gezicht verminkt is weet precies hoe diens leven bepaald is en wordt door de omgeving. Wiens gezicht min of meer normaal is wil daar niet aan denken.

5. Het is niet mogelijk om te ontsnappen aan het maken van een zelfbeeld. Je maakt een zelfbeeld, je denkt dat je een ‘ik’ bent. Maar je kunt wel beseffen dat je dit doet. Je hebt een zelfbeeld, je bent je zelfbeeld niet.

6. De werkelijkheid is een verbeelding. Ruimte en tijd zijn de manier waarop wij de werkelijkheid denken ( naar Einstein ).

7. Ellende is de andere kant van geluk. Wij willen alleen geluk, altijd. Dat lukt niemand. Het is zinloos om het te proberen. JRS : Dit is de grote valkuil van deze denkwijze : het ontneemt elke drang tot verbetering. Met deze denkwijze geen medische ontwikkeling, geen riolering, geen eten in overvloed. Lijden, tja, dat is nu eenmaal onvermijdelijk.

8. De valkuil van de verlichte is dat hij het lijden wegdrukt, want ‘ik ben toch verlicht’ dus hoef ik niet meer te lijden’ ( JRS : de edele waarheid uit het Boedisme over de opheffing van het lijden kan je makkelijk opvatten als verwoording van juist deze valkuil als je niet beseft dat de opheffing van het lijden zit in het zonder veroordeling ondergaan van het lijden. Zie het boek Job in de Bijbel).

9. “Nadat de non-dualiteit op rationeel niveau is begrepen, gaat deze integreren in het dagelijks leven. Geleidelijk aan komt het verzet meer te vervallen en sta je meer ontspannen in het leven. De dag staat niet meer in het teken van allerlei egospelletjes zoals je zelfbeeld oppoetsen en het najagen van allerlei prikkels om je goed te voelen, maar er wordt aanschouwd wat er zich op dit moment afspeelt. Dit maakt dat jij als lichaam-geestsysteem verandert. Dat is niet alleen voor jou wennen, maar ook voor je omgeving. Wellicht gaan mensen vaker met je praten omdat ze merken dat je kunt luisteren zonder al te veel oordelen en zonder eigenbelang. Of mensen vinden de rust die in je ontstaat erg fijn. Maar de omgeving raakt ook wel eens in paniek ! Want je bent minder snel te raken en te manipuleren, je kiest niet s=zo snel meer partij en gelooft niet meer in allerlei overtuigingen. Daarnaast maak je je over diverse zaken niet meer druk en hecht je niet meer aan de uitkomsten van allerlei plannen. En dat waren mensen helemaal niet van je gewend waardoor dit nogal eens wat verzet kan veroorzaken.”

10. “ ‘Ja, als je zo gaat leven als jij omschrijft, dan wordt het wel heel gemakkelijk! ‘ Dat klopt, dat is ook zo.”

Ik dacht nog aan het begrip interbeing van Tich Nath Han, dat het papier met letters voor je neus afhangt van de papiermaker, de machinemaker, de ijzermaker, de houthakker, de transporteur, de boer, die hun eten maakt, de huishouders, enzovoort, enzovoort.

* Terug met lege handen.
** De lege spiegel ; Het dagende niets ; Zuivere leegte.